|
| Kroatië |
Kroatië is een land in Zuid-Europa. Het strekt zich uit van de uiterste
oostelijke hellingen van de Alpen in het noordwesten tot de Panonische
laagvlakte en de oever van de Donau in het oosten. Het centrale deel wordt
bedekt door het bergmassief Dinara en het zuidelijke deel eindigt aan de kust
van de Adriatische Zee. Het land wordt begrensd door Slovenië, Hongarije,
Bosnië-Herzegovina, Servië en Montenegro en via de zee grenst het aan Italië.
Naam
Kroatië is de gelatiniseerde variant op de Kroatische benaming van het land:
Hrvatska.
Vele landen gebruiken echter niet de gelatiniseerde versie maar een variant op
de Kroatische benamingen (zie Kroatië in andere talen op nl.Wiktionary.
De Kroatische landscode is HR (per ISO 3166), Kroatische internetdomeinen
eindigen met .hr.
Geschiedenis
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Geschiedenis van Kroatië,
De Kroaten zijn een Slavisch volk die oorspronkelijk in Galicië leefden (in het
Noordwesten van de Oekraïne en het Zuiden van Polen). Van daar zijn zij in de 7e
eeuw in zuidelijke gemigreerd, naar het huidige Kroatië. In eerste instantie
vielen zij onder de heerschappij van de Byzantijnen en later de Franken, maar in
925 -onder leiding van koning Tomislav- werd Kroatië een sterk onafhankelijk
land, in 1102 eindigde een deccenium-lange Kroatische dynastieke strijd toen zij
de Hongaarse macht gingen accepteren.
In het midden van de 14e eeuw kreeg het Hongaarse Koninkrijk zware klappen te
verduren van het Ottomaanse Rijk, die hun rijk tot aan het bergachtige gebied
van het huidige Bosnië en Herzegovina uitbreidden. Rond dezelfde tijd kwam
Dalmatië grotendeels onder Venetiaans gezag te liggen.
Dubrovnik was een stadsstaat die in eerste instantie onder Byzantijns (Romeins)
gezag kwam te liggen en later onder Venetiaans gezag, in tegenstelling tot de
andere Dalmatische stadsstaten werd Duborvnik echter onafhankelijk onder de naam
het Republiek van Dubrovnik, zelfs toen het onder suzereiniteit van andere
gebieden kwam te liggen.
De in 1526 gevochten slag bij Mohács zorgde ervoor dat het Kroatische Parlement
bij de Habsburgers aandrong om de controle over Kroatië over te nemen. De
Habsburgse heerschappij bleek inderdaad een efficient middel te zijn tegen de
oprukkende Ottomanen en tegen het einde van de 18e was het grootste deel van
Kroatië niet meer in handen van de Turken. De rare halve maan-achtige vorm van
Kroatië bleef meer of minder de frontlinie tussen het Ottomaanse Rijk en Europa.
Istrië, Dalmatië en Dubrovnik kwamen tussen 1797 en 1815 uiteindelijk onder
Habsburgse heerschappij te liggen.
Na de Eerste Wereldoorlog sloot Kroatië zich aan bij de Staat van Slovenen,
Kroaten en Serven (het huidige Slovenië, Kroatië en Bosnië en Herzegovina). Kort
daarna vormde deze unie weer een unie met Servië, wat het Koninkrijk van Serven,
Kroaten en Slovenen werd (die uiteindelijk in 1929 het Koninkrijk Joegoslavië
werd). Joegoslavië werd in de Tweede Wereldoorlog binnengevallen en Kroatië werd
in een fascistisch marionettenstaatje gevormd onder de naam de Onafhankelijke
Staat Kroatië. Toen de asmogendheden verslagen waren werd Joegoslavië een
federale Communistische staat.
Samen met Slovenië verklaarde Kroatië zich op 25 juni 1991 onafhankelijk van
Joegoslavië, wat het begin inluidde van de Kroatische Onafhankelijkheidsoorlog.
Belgrado erkende het nieuwe land niet en in de daaropvolgende maanden volgden
gevechten tussen Kroatische milities en de in Belgrado gestationeerde JNA
(Joegoslavische Nationale Leger). In het begen van 1992 erkende Duitsland
Kroatië, vele invloedrijke landen volgden met dit beleid; Joegoslavië moest wel
de nieuwe landen erkennen, en het Joegoslavische leger trok zich terug.
De Servische bevolking wonende in Kroatië waren het niet eens met de
onafhankelijkheidsverklaring en stichtten hun eigen staat, het Republiek van
Servisch Krajina. Zij werden gesteund door de JNA. In 1995 startte het
Kroatische leger twee succesvolle offensieven om het rebelerende gebied weer in
handen te krijgen, dit zorgde voor een masale exodus van de Servische bevolking.
Enkele maanden later eindigde de oorlog na onderhandelingen over het Verdrag van
Dayton. Onder supervisie van de VN werd het overige Servisch-beheersde gebied op
vreedzame wijze geïntegreerd in het nieuwe Kroatië.
Kroatië zoekt op dit moment aansluiting bij de Europese Unie, onderhandeling
hierover begonnen in december 2005.
Geografie
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Geografie van Kroatië,
Kroatië is gelegen tussen Centraal, Zuid en Oost Europa. Haar vreemde vorm die
iets weg heeft van een halve maan of een hoefijzer zorgt voor vele buurlanden:
Slovenië, Hongarije, het Servische gedeelte van Servië en Montenegro, Bosnië en
Herzegovina, het Montenegrijnse deel van Servië en Montenegro en Italië aan de
Adriatische Zee.
Haar vasteland is in twee niet in elkaar doorlopende stukken verdeeld door een
kleine kustlijn van Bosnië en Herzegovina vlakbij Neum.
Het Kroatische landschap is afwisselend, zo zijn/is er:
graslanden, meren en golvende heuvels in het continentale Noorden en
Noord-Oosten (Centraal Kroatië en Slavonië, deel van de Pannonische vlakte);,
dichtbebost berggebied bij Lika en Gorski Kotar, deel van de Dinarsche Alpen;
rotsachtige kustlijn lamgs de Adriatische Zee (Istrië, Noordelijke zeekust en
Dalmatië).,
Kroatië staat bekend om haar vele schitterende nationale parken.
Kroatië heeft een gemixt klimaat. In het Noorden en Oosten is het continentaal,
langs de kust is het klimaat mediterraan.
Politiek
Staatshoofd: Stjepan Mesić,
Regeringsleider: Ivo Sanader,
Politieke systeem
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Politiek en overheid van Kroatië
Sinds de nieuwe Kroatische grondwet in 1990 is Kroatië een parlementaire
democratie.
De President van het republiek (de Predsjednik) is het staatshoofd en wordt
iedere 5 jaar democratisch gekozen, de Minister-president is de regeringsleider.
Naast leider van het Kroatische leger heeft als plicht, met toestemming van het
Parlement, het aanstellen van de Minister-president, ook heeft de President
enige invloed op de buitenlandse politiek van Kroatië.
Het Kroatische Parliament (de Sabor) werkt volgens een eenkamersysteem deze
wetgevende macht bestaat uit niet minder dan 100 en niet meer dan 160
vertegenwoordigers, allen gekozen voor een termijn van vier jaar. Tussen 15
januari en 15 juli, en tussen 15 september en 15 december vinden de plenaire
vergadering van de Sabor plaats.
Aan het hoofd van de Kroatische Regering (de Vlada) staat de Minister-president,
die zelf twee vice-Ministers-President heeft en veertien ministers die aan het
hoofd staan van verschillende ministeries. De uitvoerende macht is
verantwoordelijk voor het voorstellen van wetgeving en een begroting, het
uitvoeren van wetten en het binnenlandse en buitenlandse beleid van het
republiek begeleiden.
De rechtsprekende instanties van Kroatië bestaan uit drie lagen, het
Hooggerechtshof, provinciale rechtbanken en lokale rechtbanken. De
Constitutionele Rechtbank gaat over zaken betreffende de Grondwet
Aansluiting bij de EU
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Uitbreiding van de Europese Unie
De weg naar aansluiting bij de Europese Unie begon voor Kroatië op 29 oktober
2001, toen Kroatie het Stabilisatie- en Associatieverdrag met de EU tekende. Het
tekenen van dit verdrag is noodzakelijk om erkend te worden als
kandidaatlidstaat. Op 21 februari 2003 diende Kroatië formeel het verzoek in toe
te mogen treden tot de Europese Unie. De Europese Commissie gaf vervolgens op 20
april 2004 een positief advies, waarop de Europese Raad Kroatië op 18 juni 2004
erkende als een officiële kandidaatlidstaat. Er werd besloten de
onderhandelingen te beginnen op 17 maart 2005. Een dag voor het begin van de
onderhandelingen stelde de Europese Raad de onderhandelingen echter voor
onbepaalde tijd uit, omdat Kroatië niet goed genoeg zou meewerken met het
Joegoslavië Tribunaal. Het feit dat de voormalige generaal Ante Gotovina nog
steeds niet was opgespoord was de EU een doorn in het oog. Na een toespraak van
de hoodaanklager van het Joegoslavië Tribunaal, Carla del Ponte begin oktober
2005, werd op 4 oktober 2005 begonnen met onderhandelen. Het zogenaamde
screeningsproces begon op 20 oktober. Op 7 december 2005 werd Ante Gotovina op
het eiland Tenerife opgepakt.
Provincies
# Provincie Officiële naam /Oppervlak km² /Aantal inwoners /Bevolkingsdichtheid
/inw./km²,
1. Provincie Zagreb Zagrebačka županija 3078 309.696 100,6,
2. Krapina-Zagorje Krapinsko-zagorska županija 1230 142.432 115,8,
3. Sisak-Moslavina Sisačko-moslavačka županija 4448 185.387 41,7,
4. Karlovac Karlovačka županija 3622 141.787 39,1,
5. Varaždin Varaždinska županija 1260 184.769 146,6,
6. Koprivnica-Križevci Koprivničko-križevačka županija 1734 124.467 71,8,
7. Bjelovar-Bilogora Bjelovarsko-bilogorska županija 2638 133.084 50,4,
8. Primorje-Gorski Kotar Primorsko-goranska županija 3590 305.505 85,1,
9. Lika-Senj Ličko-senjska županija 5350 53.677 10,0,
10. Virovitica-Podravina Virovitičko-podravska županija 2021 93.389 46,2,
11. Požega-Slavonië Požeško-slavonska županija 1821 85.831 47,1,
12. Brod-Posavina Brodsko-posavska županija 2027 176.765 87,2,
13. Zadar Zadarska županija 3643 162.045 44,5,
14. Osijek-Baranja Osječko-baranjska županija 4149 330.506 79,7,
15. Šibenik-Knin Šibensko-kninska županija 2994 112.891 37,7,
16. Vukovar-Srijem Vukovarsko-srijemska županija 2448 204.768 83,6,
17. Split-Dalmatië Splitsko-dalmatinska županija 4524 463.676 102,5,
18. Provincie Istrië Istarska županija 2813 206.344 73,4,
19. Dubrovnik-Neretva Dubrovačko-neretvanska županija 1782 122.870 69,0,
20. Međimurje Međimurska županija 730 118.426 162,2,
21. Stad Zagreb Grad Zagreb 640 779.145 1217,4,
De Plitvice Meren, een UNESCO-werelderfgoed monument,
Een meisje in een costuum uit Konavle vlakbij Dubrovnik,
De stad Korčula, op het eiland Korčula,
Dubrovnik,
Het amfitheater in Pula op Istrië,
De Pakleni otoci vlakbij Hvar,
Brela, Zuid-Dalmatië,
Het Alka riddertoernooi in de stad Sinj,
De St. Jacobus Kathedraal in ŠibenikKroatië is ingedeeld in 20 provincies (županije,
letterlijk graafschappen) en één stad* (Grad):
Zagrebačka,
Krapinsko-zagorska,
Sisačko-moslavačka,
Karlovačka,
Varaždinska,
Koprivničko-križevačka,
Bjelovarsko-bilogorska,
Primorsko-goranska,
Ličko-senjska,
Virovitičko-podravska,
Požeško-slavonska,
Brodsko-posavska,
Zadarska,
Osječko-baranjska,
Šibensko-kninska,
Vukovarsko-srijemska,
Splitsko-dalmatinska,
Istarska,
Dubrovačko-neretvanska,
Međimurska,
Grad Zagreb*,
Bekende gebieden en steden
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Lijst van steden in Kroatië,
Een bekend gebied in Kroatië is Istrië. Bekende steden in dit gebied: Pula en
Opatija. Andere grote steden zijn Split en Zadar. Een bekende plaats uit
historisch perspectief is Dubrovnik. Dichtbij de stad Rijeka is het eiland Krk
gelegen, een van de tientallen bewoonde eilanden langs de kust. Het eiland met
zijn aangename klimaat dat in het verleden vele andere namen heeft gehad, wordt
ook wel het "Gouden Eiland" genoemd en is een geliefd vakantieoord
steden in Kroatië
Bakar,
Beli Manastir,
Belišće,
Benkovac,
Bjelovar,
Biograd na Moru,
Buje,
Buzet,
Cres,
Crikvenica,
Čabar,
Čakovec,
Čazma,
Daruvar,
Delnice,
Donja Stubica,
Donji Miholjac,
Drniš,
Dubrovnik,
Duga Resa,
Dugo Selo,
Đakovo,
Đurđevac,
Garešnica,
Glina,
Gospić,
Grubišno Polje,
Hrvatska Kostajnica,
Hvar,
Ilok,
Imotski,
Ivanec,
Ivanić Grad,
Jastrebarsko,
Karlovac,
Kastav,
Kaštela,
Klanjec,
Knin,
Komiža,
Koprivnica,
Korčula,
Kraljevica,
Krapina,
Križevci,
Krk,
Kutina,
Labin,
Lepoglava,
Lipik,
Ludbreg,
Makarska,
Mali Lošinj,
Metković,
Mursko Središće,
Našice,
Nin,
Nova Gradiška,
Novalja,
Novi Marof,
Novi Vinodolski,
Novigrad,
Novska,
Obrovac,
Ogulin,
Omiš,
Opatija,
Opuzen,
Orahovica,
Oroslavlje,
Osijek,
Otočac,
Ozalj,
Pag,
Pakrac,
Pazin,
Petrinja,
Pleternica,
Ploče,
Poreč,
Požega,
Pregrada,
Prelog,
Pula,
Rab,
Rijeka,
Rovinj,
Samobor,
Senj,
Sinj,
Sisak,
Skradin,
Slatina,
Slavonski Brod,
Slunj,
Solin,
Split,
Stari Grad,
Supetar,
Sveti Ivan Zelina,
Šibenik,
Trilj,
Trogir,
Umag,
Valpovo,
Varaždin,
Varaždinske Toplice,
Velika Gorica,
Vinkovci,
Virovitica,
Vis,
Vodice,
Vodnjan,
Vrbovec,
Vrbovsko,
Vrgorac,
Vrlika,
Vukovar,
Zabok,
Zadar,
Zagreb,
Zaprešić,
Zlatar,
Županja,
Cultuur
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Cultuur van Kroatië,
De Kroatische cultuur trekt een dertien eeuwen oude cultuur met zich mee, in
deze tijd zijn er veel Kroatische monumenten en steden gekomen, waar vele
genieken geboren zijn. In Kroatië zijn zes monumenten van de Werelderfgoed lijst
te vinden en acht nationale parken.
Drie Nobelprijs winnaars hadden hun wieg in Kroatië staat, samen met vele
belangrijke uitvinders en andere belangrijke personen - de eerste vulpen is in
Kroatië uitgevonden. Kroatië verdient ook een plaats in de geschiedenis van
kleding aangezien hier de oorsprong van de stropdas (cravat) ligt. Het land
heeft een lange artistieke, literaire en muzikale traditie. Kroatië heeft ook
een diverse keuken.
Demografie
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Demografie van Kroatië,
De bevolkingsgroei in Kroatië is het laatste jaar gestagneerd. De oorlog in
Kroatië tussen 1991 en 1995 zorgde voor massale verplaatsing van
bevolkingsgroepen en bevorderde de emigratie. De natuurlijke bevolkingsgroei is
negatief (minder dan ong. 1%), aangezien een halve eeuw geleden het aantal
geboorten en sterfgevallen sterk is afgenomen. De gemiddelde leeftijd is 75
jaar, 1,5% van de bevolking is analfabeet.
Kroatië wordt voornaamlijk bewoond door Kroaten (89,6%). Minderheden zijn de
Serviërs (vandaag de dag 4,5%; in 1991 12,5%), Bosniakken (0,5%), Hongaren
(0,4%), Italianen (0,8%) en nog enkele andere. Het grootste deel van de
bevolking is Katholiek (87,8%), er zijn ook minderheden van Oosters Orthodoxen
(4,4%) en Soennitische Moslims (1,3%).
De officiële en meest gebruikte taal is Kroatisch, dat is een Zuid Slavische
taal die het Latijnse alfabet gebruikt. Minder dan 5% van de bevolking spreekt
naast z'n moedertaal nog een andere taal.
Economie
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Economie van Kroatië,
De Kroatische economie bestaat veelal uit verschillende dienstensectoren en
enkele, voornamelijk ligte industrie. Toerisme is een belangrijke bron van
inkomsten. In 2004 was het geschatte Bruto Nationaal Product per hoofd van de
bevolking uitgedrukt in koopkrachtpariteit €9.390 oftewel 41,6% van het
gemiddelde van de Europese Unie in datzelfde jaar.
De Kroatische economie is post-communitisch. Aan het einde van de van de jaren
tachtig was Kroatië temidden van economische hervormingen, haar positie was
goedgunstig maar gekrenkt door de de-industrialisatie en de oorlogsschade.
De belangrijkste problemen is de structurele torenhoge werkloosheid tezamen met
onvoldoende economische hervormingen. Het rechterlijke systeem stroomt vaak
tegen, dit gaat samen met het inefficiënte bestuurd, vooral op het gebied van
grondbezit.
Recentelijk heeft het land een snellere economische groei gekend en is zich
(economisch) aan het voorbereiden op EU-lidmaatschap, haar belangrijkste
handelspartner.
In Februari 2005 nam Kroatië de Stabiliteits en Associatie Overeenkomst van de
EU aan, ter bevordering van haar weg naar EU-lidmaatschap. Kroatië verwacht een
explosieve economische groei in de volgene jaren (op dit moment lijdt Kroaitë
onder het fincancieel tekort in de export en een hoge staatsschuld.
Enkele grote handelsbedrijven hebben al flink profijt gemaakt van de
liberalisatie van de Kroatische martk. Kroatië verwacht een explosieve groei in
investeringen, voornamelijk van investeringen van Greenfield land
Bekende Kroaten
Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Lijst van Kroaten.
Nobel Prijs winnaars
Ivo Andrić - literatuur,
Vladimir Prelog - scheikunde,
Lavoslav Ružička - scheikunde,
Literatuur
Miroslav Krleža - romanschrijver,
Antun Gustav Matoš - dichter,
August Šenoa - schrijver,
Marko Marulić - schrijver,
Ivan Dživo Gundulić - dichter,
Wetenschap
Ruđer Bošković – natuurkundige en Jezuïet,
Faust Vrančić - filosoof,
Nikola Tesla - uitvinder, natuurkundige, werktuigbouwkundige elektrotechnicus.
Bekende topsporters
Mario Ancic , tennisser,
Zvonimir Boban, voetballer,
Andrew Bogut , NBA,
Davor Šuker, voetballer,
Goran Ivanisevic, tennisser,
Ivica Kostelić, skister,
Gordan Kožulj, zwemmer,
Tony Kukoc , NBA,
Ivan Ljubicic , tennisser,
Branko Cikatic, k1-vechter,
Mirko Filipovic, Pride-vechter,
Dado Prso , voetballer,
Drazen Petrovic , NBA,
Joe Sakic , hockey,
Bekende acteurs
Eric Banna , Hollywood acteur,
Tatjana Simic , Nederlanse actrice,
Jenna Elfman , acteur ˝ Dharma & Greg ˝ tv serie,
Goran Visnjic acteur in oa ER,
Mira Furlan in oa Babylon 5 en Lost,
John Malkovich , Hollywood acteur,
Rade Serbedzija , Hollywood acteur,
Bekende Staatslieden
Ban Josip Jelačić - politicicus, soldaat,
Ante Starčević - politicicus,
Stjepan Radić - politicicus,
Josip Broz - (Tito) – politicus en rebellenleider,
Franjo Tuđman - politicicus,
Don Mihovil Pavlinovic - politicicus, priester, schrijver,
|
|
|